Popular

Genlər insanları riski sevməyə vadar edir

Genlər insanları riski sevməyə vadar edir

Tədqiqatçılar bir sıra genlərin risk etməyə hazır olmaqla bağlı olduğunu aşkar etmişdirlər.

rus yazıçıları

Əcnəbi əsilli rus yazıçıları

GÖRKƏMLİ rus yazıçıları arasında polşa, alman, türk və digər soyadlarını daşıyanlar az deyildir. Karamzin tatar knyazı Qara Mirzənin xələfi olmuş,

Qavrila Derjavin

Qavrila Derjavin: tatar knyazlarının xələfi

Şairin əcdadı Qavrila Derjavinini tatar knyazı Bahrim (İbrahim) olmuşdur. Onu XV əsrdə Vasiliy Tyomnıy qulluğa qəbul etmiş, sonralar isə Bahrimə votçina

Vasili Jukovski

Vasili Jukovski: türk qızının oğlu

Tula mülkədarı Afanasi Buninin və türk qızı Səlihənin nikahdan kənar dünyaya gəlmiş oğlu idi. 1768–1774 cü illərin Rus – türk müharibəsi vaxtı Bender qalasının

Vladimir Dal

Vladimir Dal: əcnəbi - əcdadları ilə ümumi oxşar cəhətləri mövcud deyildir

Müəllifin damarlarında bir damla rus qanı axmırdı. Onun daniyalı atası İohann Xristian Dali II Yekaterina saray kitabxanaçısı vəzifəsinə təyin etmişdi.

Mixail Lermontov: şotland söykökü

Mixail Lermontov: şotland söykökü

Lermontovların soykökünun əcdadı şotland muzdlusu Corc (Georq) Lermont olmuşdur. 1613 cü ildə Rus – polşa müharibəsinin gedişatında rus tərəfində əsir

Aleksandr Kuprin

Aleksandr Kuprin: Teymurla əlaqəsi haqqında əsatir

Onun ana şəcərəsi XVI əsrdə yaşamış tatar knyazı Kulunçak Yenikeyevdən yaranmışdı. Lakin Aleksandr Kuprində tatar qanı ən yaxşı halda dördə bir qədər

Anna Axmatova: Çingiz xanın birbaşa xələfi

Anna Axmatova: Çingiz xanın birbaşa xələfi

Daha bir şairə 17 yaşında «tatar əfsanəsi» uydurdu. «Nənəm Anna Yeqorovna Motovilovanın şərəfinə mənim adımı Anna qoydular. Onun anası Çingizxannı

Konstantin Paustovski

Konstantin Paustovski: polyaklar və türklər arasında

Müxtəlif xalqların nümayəndələri yazıçının əcdadları idilər. Onun ata babası, zaporojye kazakı Maksim Paustovski, «Nikolay əsgəri» idi.

Təbiətdən alınan iki super yapışqan.

İnsanın xidmətində duran təbiət. Təbiətdən alınan iki super yapışqan.

Alimlər «ən dəyərli ideyaların - təbiətdən əxz olunan ideyaların olduğuna», - əmindirlər. Axı, milyon illik təkamül ərzində təbiət çoxlu sayda variantları işləyib hazırlamış və ən effektiv qərarlar qəbul etmişdir.

Təkrar işlərin görülməsi üçün xortum.

İnsanın xidmətində duran təbiət. Təkrar işlərin görülməsi üçün xortum.

Fil xortumu robot xortumun nümunəsidir. Onları nəinki yığma kombaynlarda istifadə etməyə, eləcə də, şitillərin basdırılması və kənd

Smartfonda işıldaquşlar

İnsanın xidmətində duran təbiət. Smartfonda işıldaquşlar.

İşıldaquşlar koreyalı fiziklərə adi işıq diodlarından 55% güclü olan həddən artıq parlaq işıq diodlarını kəşf etməyə kömək etmişdir.

 İri dəniz xərçəngi olan omar terroçuların əleyhinə

İnsanın xidmətində duran təbiət. İri dəniz xərçəngi olan omar terroçuların əleyhinə.

Omarın gözləri ümmanın dibində bulanıq və qaranlıq suda görmək qabiliyyətinə malikdir. Onlar işığı əks etdirir, daha sonra isə

Dünyanın sonu

"Dünyanın sonu" artıq yaxındır. Tarix də bəllidir.

Bu dəfə ruslar dünya miqyaslı sankskyaların təsiri altına düşdülər: planetlərin növbəti paradını artıq bizim ölkəmizin ərazisindən müşahidə

 buz lüləsindən zəhərlənmə riski

Həkimlər qardan və buz lüləsindən zəhərlənmə riski haqqında xəbərdarlıq edirlər

Əgər qarla buz lülələrini gəmirsəniz, o zaman bu sağlamlıq üçün təhlükəli ola bilər, çünki, bu zaman müxtəlif zəhərlənmə hallarının inkişafı ilə bağlı böyük ehtimal

Biznesə başlamaq üçün maliyyə seçimləri

Biznesə başlamaq üçün maliyyə seçimləri

Yeni bir biznes üçün mükəmməl fikir müvəffəqiyyətə gedən yolda ilk addımdır. İşinizi necə maliyyələşdirəcəyinizi öyrənmək ən böyük problemlərinizdən biri sayıla bilər.

Ağcaqanadlar qışda hara gedir?

Ağcaqanadlar qışda hara gedirlər?

Hər kəsin sevimli mövsümü var və insanlar seçimlərini həvəslə əsaslandırırlar. Payızı və ya yayı sevməyindən asılı olmayaraq hər kəs sevimli fəsilinin müsbət və mənfi tərəfinin

İsveçrənin zəngin ölkə olması sizə məlumdurmu?

İsveçrənin zəngin ölkə olması sizə məlumdurmu?

İsveçrə kiçik ölkə olsa da, onun təbii ehtiyatları və dənizə çıxışı yoxdur, lakin buna baxmayaraq, bu ölkənin ÜMM səviyyəsi bütün dünyada bu göstəriciyə görə

Qreqqin övladları: məxmərək üzərində qələbənin uzun tarixi

Qreqqin övladları: məxmərək üzərində qələbənin uzun tarixi

Bir çoxları məxmərəyi yüngül uşaq xəstəliyi hesab edirlər və çox nahaqq: birincisi, o, bəzən ciddi fəsadlar verir, ikincisi, əgər ana hamiləliyin ilk üç ayında

Şəkər qamışı şəkərdən daha sağlam qida olduğu doğrudurmu?

Şəkər qamışı şəkərdən daha sağlam qida olduğu doğrudurmu?

Şəkər qamışını normal şəkər üçün etibarlı əvəzedici hesab etmək və məhdudiyyətsiz istehlak etmək olarmı?

Hava haqqında olan faktlar

Hava haqqında faktlar

Hava haqqında olan bu faktlar sizin üçün əyləncəli olacaq. Qar, yağış, temperatur və küləyin sürəti haqqında oxuyun, şimşək, tornado və

Abraham Linkoln Bioqrafiya | Sitatlar | Faktlar

Abraham Linkoln Bioqrafiya | Sitatlar | Faktlar

“Heç kimə kin bəsləmədən, hamıya qarşı mərhəmətli olaq. Düzgünlüyü qoruyaq, çünki Tanrı bizə düzgünlüyü görməyə icazə verir. Gəlin başladığımız işi bitirək,

Əsas kənd təsərrüfatı otları üçün genetik nəzarət.

Əsas kənd təsərrüfatı otları üçün genetik nəzarət.

Şimali Amerikada qida təminatını təhdid edən iki aqressiv alaq otu Waterhemp və Palmer amarant-ı ticari olaraq mövcud olan herbisidlərlə məhv etmək

Marsdakı Qlobal Fırtınalar

Marsdakı Qlobal Fırtınalar səmada 50 millik Toz Qüllələrinin yaranmasına səbəb olur

Marsda tez-tez toz fırtınaları müşahidə edilir. Lakin təqribən hər 10 ildə bir gözlənilməyən bir şey baş verir. Toz fırtınaları duman şəklində bütün planeti əhatə edir.

Sahibkar Elon Mask -dan biznesdə uğur qazanmaq istəyənlərə 4 məsləhət.

Sahibkar Elon Mask -dan biznesdə uğur qazanmaq istəyənlərə 4 məsləhət.

Paypal şirkətinin qurucularından olan Musk kosmik raket istehsal edən SpaceX şirkətinin sahibidir. Bu şirkət Beynəlxalq Kosmik Stansiyasındakı kosmonavtları

Dubayda süni adalar necə yaradılır

Dubayda süni adalar necə yaradılır

Dubay Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin tərkibinə daxil olan bir dövlətdir. Orada lazım olduğundan daha çox qum var. Ərəbistan yarımadasını əhatə edən səhradan götürülən qum, çox kiçik olduğundan

Psixiatriya

Psixiatrik xəstəxana həkimlərinin nifrət etdiyi Rozenxan təcrübəsi

Dəlixanaya, psixiatrik xəstəxanaya girmək asandır? Belə çıxır ki, çox sadə imiş! Amerikalı psixoloq Deyvid Rozenxan tərəfindən 1973-cü ildə keçirilən bir təcrübə, psixiatrik diaqnozun uğursuz olduğunu

Vaksinlərin kəşfindən əvvəl və sonra dünya

Vaksinlərin kəşfindən əvvəl və sonra dünya

Vaksinasiya haqqında xüsusi layihənin birinci məqaləsi xəstəliklərin təbiəti və onlar ilə mübarizə üsulları haqqında təsəvvürlərin necə bir təkamül keçmələri haqqında bəhs etmişdir.

Axmaqlar milyonlar qazanmağı necə bacarırlar?

Axmaqlar milyonlar qazanmağı necə bacarırlar?

Sizə bu hisslər tanışdır – qarşınızda hər hansı bir axmağı nədənsə uğurla satılan naməlum məhsulla görürsünüz, lakin bilirsiniz ki, sizin məhsulunuz daha

Təqvimlə bağlı maraqlı faktlar.

Təqvimlə bağlı maraqlı faktlar.

Hər bir evin faydalı əşyası ilə bağlı maraqlı faktları oxuyun və təəccüblənin. Təqvimlə (kalendar) bağlı maraqlı faktlar.

Vaksinlərin hazırlanması

Tibb

Vaksinlərin hazırlanması

Vaksinlərin hazırlanması

Vaksinlərin hazırlanması: xəstəliyi nə ilə və necə imitasiya etmək olar?


Vaksinasiya ilə bağlı xüsusi layihənin əvvəlki mqəalələrində biz, vaksinlərin köməyi ilə xəstəliklər ilə mübarizə ideyasının necə inkişaf etməsi və onların bəşəriyyətin  həyatını necə tatnınmaz hala gətirərək dəyişdirməsi haqqında bəhs etmişdir. Lakin vaksinlər necə işləyir? Onlar hansı komponentlərdən ibarətdir və bir – birilərindən nə ilə fərqlənirlər? Bu məsələni üçüncü məqalədə araşdıraq.


Vaksinlərin kəşf olunması ilə dünya güclü şəkildə dəyişdi: həyatın davamiyyəti artdı, xəstəliklərin tək – tək halları epidemiyaya çevrilmədi, epidemiyalar isə - единичные случаи заболеваний перестали превращаться в эпидемии, а эпидемии — qeyri – adi şəkildə güclü epidemiya olub; bəzi xəstəliklərə isə ümumiyyətlə qalib gəlmək  (məsələn, təbii çiçək xəstəliyi) mümkün olmadı.


Lakin bütün bunlara baxmayaraq, dünya əvəllər olduğu kimi – həm zaamnnı sınağından keçmiş, həm də, yeni vaksinlərə ehtiyac duyur. Qrip virusu kimi bəzi mikrob törədicilər total vaksinasiyalı dünyanın yeni şəraitində sağ qalmağı öyrənmiş və immun sistemə nəzarətdən yayınmağa can ataraq ildə bir neçə dəfə öz zülal qılafını dəyişir. QİÇS infeksiyalar kimi digər xəstəliklər on illər ərzində vaksinin layihəçiləri tərəfindən hələ ki məğlub olunmamışdır. Təbiət də məsələn, bu yaxınlarda səs – küy yaratmış Zik qızdırması kimi yeni infeksiya xəstəliklərini bizə ötürməkdən yorulmur.


Beləliklə, vaksinlərin layihəçiləri uzun müddət işsiz qalmayacaqdır. Nəyisə yaratmaq üçün əvvəlcə təsir göstərmək istədiyimiz sistemin necə işlədiyini anlamaq lazımdır. Bu məqalədə biz, vaksinləri immun cavabı necə işə salması, vaksinasiyalı orqanizmin daxilində mikrob törədici ilə nəyin baş verməsi və yeni vaksinlərin necə işlənib hazırlanması haqqında daha ətraflı şəkildə bəhs edəcəyik.


İmmunitet: işğalçılar ilə mübarizə


İmmun sistemi — bu əsl ordu olub, bakteriyalar, viruslar, göbələklər və digər çağırılmamış qonaqlar ilə mübarizəyə yönəlmişdir. Biz artıq çoxhəddli sistemin bütün mürəkkəbliyini təsvir edə bilmirik, və bununla bağlı heç bir zərurət yoxdur. “Biomolekulada” işıq üzü görmüş “Özünkülər və yadlar ilə mübarizə immuniteti” kimi ətraflı məqaləni maraqlanan oxucuya tövsiyyə etmək mümkündür. Burada biz vaksinin işi üçün vacib olan immun müdafiənin mərhələsi üzərindən dayanacağıq.


Praktiki olaraq istənilən infeksiya xəstəliyi müəyən törədici mikrobun bizim orqanizmimizin müdafiə maneələrini dəf etməsindən başlayır və onun daxili mühitinə daxil olur. Bu işğalçıların əsas vəzifəsi – öz bioloji funksiyasını daha tez icra etməkdən, yəni, çoxalmaqdan ibarətdir. Təbii olaraq, o bizim hesabımıza insan hüceyrələrini yoluxdurur və ya dağıdır.


“Qonaqların” qeyri – uyğun davranışına orqanizmin cavabı adətən sürətli və aqressiv olur. Düşmənlə mübarizəyə praktiki olaraq bütün immun hüceyrələr cəlb olunur. Toxuma mikrofaqları düşmənlə mübarizəsini genişləndirərək, damarların endoteliyaları zülallar – selektinlər ilə  codlaşır və qandan daxil olan leykositlər – mikrofaqlar, neytrofillər, daha sonra isə limfositlər üçün “enmə zolağına” çevrilir.  Toxumalara zəhərli zülallar və oksigenin və azotun daha fəal formaları dolaraq nə özünkülərə, nə də yadlara rəhm etmirlər. Bütün bu hadisələr iltihabın daha sürətlə inkişafına gətirib çıxarır.


Toxumalarda və hüceyrələrdə təhlükə siqnalları meydana çıxan zaman iltihab fəallaşır. Bu, zədələnmiş və ya infeksiyaya yoluxmuş toxumalar üçün ümumi molekulaların bir neçə tipidir. Məsələn, əgər sahibin hüceyrəsində virusun və ya bakteriyanın yad DNT – i aşkar olunursa, o zaman burada nəsə öz qaydasında getmir. Və ya toxuma mayelərində bizim orqanizmimizdə hasil olunmayan bakteriyaların divarlarının komponentləri meydana çıxır. İmmunitet bu cür siqnalları tanıyaraq orqanizmin hücuma məruz qaldığını anlamağa qadirdir.


Elm adamları immun cavabı iki tipə bölürlər – anadangəlmə və ya adaptiv. Makrofaqlar və neyrofillər anadangəlmə immunitetə aid olub, onun da düşmənlər ilə əsas mübarizə vasitəsi – kəskin iltihabdır. Bu cür müdafiə bir çox mikroorqanizmlərin öhdəsindən asanlıqla gəlir və biz əksər hallarda bizim bədənimizin daxilində nəyin məhz baş verdiyini hiss etmirik.


Praktiki olaraq insanın bütün xüsusi patogenləri kəskin iltihabın zərbələri altında sağ qala bilər və onun gedişatını ya zəiflədərək, ya da müəyyən qədər dəyişərək onun öhdəsindən gələ bilər. Bəziləri hətta iltihaba nəzarət və onların öz məqaəsləri naminə istifadə olunması metodlarını mənimsəmişdirlər. Bu cür patogenlər ilə mübarizə aparmaq üçün nəinki təhlükəni qeydə almaq, həmçinin də,  düşməni dəqiq nişan almaq lazımdır. Adaptiv immunitet buna görə cavabdehdir. O asta – asta genişlənir (bir həftədən iki həftəyə qədər), konkret virusa kpklənir (adaptasiya olunur) və yalnız bundan sonra praktiki olaraq istənilən patogeni sürətlə və effektiv şəkildə məhv etmək qabiliyyətini əldə edir.


Adaptiv immunitet çox mürəkkəb şəkildə köklənmişdir. Törədici mikrobun tipindən asılı olaraq hüceyrələrin və zülalların müxtəlif qrupları aktivasiya prosesinə cəlb olunur. Lakin, bir qayda olaraq, effektiv cavab üçün xüsusi molekulalar – anticisimlər zəruridir.


Şəkil 1. Anti cisimlərin quruluşu və qrupları.  Qrupundan asılı olmayaq anti cisimlər iki əsas sahəyə malikdir. Antigeni əlaqələndirən sahə hər bir konkret antigen üçün limfositlər tərəfindən “seçilir” və təmas zamanı ona yapışır.  Konstantlı əlaqə isə orqanizmin reseptorlar və zülallar ilə əlaqələndirilməsini təmin edir.


Anticisim  — ölçüsünə görə molekulun ən iri mikro dünyasıdır (şəkil. 1) . Bir ucunda yad mənşəli molekulaların (antigenlərin) tanınmasına görə cavabdeh olan minimum iki eyni “yapışqan” sahə yerləşir.

Antigenlər — orqanizmin yad mənşəli kimi tanıdığı və buna müvafiq olaraq immunitetin fəallaşması ilə onların meydana çıxmasına cavab verən istənilən maddələrdir. Immun sistemi üçün ən vacib antigenlər – patogenin xarici səthində yerləşən molekulaların sahəsidir.

Antigenlə anticismin qarşılıqlı fəaliyyəti — molekulalararası əlaqəyə əsaslanan həddən artıq mürəkkəb prosesdir. Sadə dildə desək anticisim — это kilid üçün seçilmiş açardır (şəkil. 2).



Şəkil 2. Anticisimlərin yütişmməsi və seleksiyası prosesinin sxemi.  Çox nadir hallarda orqanizm patogen üçün ideal şəkildə münasib olan anticismi dərhal tapır. Bir qayda olaraq, zəruri əlaqə ilə müəyyən qədər münasib “məhsulu” işləmək üçün limfositlərə müəyyən vaxt tələb olunur. Bunun üçün onlar təsadüfən də olsa antihen əlaqəli sahənin strukturunu dəyişir və daima onun effektivliyini yoxlayaraq antigenlərə görə rəqabətə girirlər. Bu proses dalağın ağ fırfırında və limfa düyünlərində baş verir və və somatik hipermutagenez adlanır.

İrina Yefremovanın illustrasiyası


İmmun hüceyrələrin xüsusi tipi – B – limfositlər anti cisimlərin hasilatına görə cavabdehlik daşıyır. Onların səthində lokalizasiya olunna В – hüceyrə reseptoru, — anticisimdən savayı heç nə deyildir. Mürəkkəb molekulyar mexanizm sayəsində antigenin əlaqələndirilməsinə görə cavabdehlik daşıyan müxtəlif quruluşlu sahəyə malik olan B – hüceyrəli reseptorların güclü sistemi yaradılır. Hər bir В-limfosit öz səthində yalnız bir variantlı reseptorlara malikdir.

Orqanizmə patogen daxil olan zaman onun antigenləri B – limfositlərinin səthində B – hüceyrə reseptorları ilə əlaqələnir. Daha sonra limfositlər bu cür əlaqənin maksimal surətdə effektiv olması üçün antigeni əlaqələndirən reseptor sahəsinin quruluşunu dəyişməyə başlayır, və bu cür variant tapıldıqdan sonra B – limfositlərin ordusunu formalaşdıraraq fəal şəkildə bölünürlər. Bu zaman hüceyrələr anticisimlərin külli miqdarda məhsulların proqramını işə salır.

Beləliklə, anticismin əmələ gəlməsi — bir molekulun səviyyəsində əsl təkamül olub, bizim orqanizmimizin daxilindəki ən möcüzəli proseslərdən biridir. 2018 ci ildə immun hüceyrələrdən kənarda molekulalara qarşı bu təkamül prosesini tətbiq etməyə nail olmuşdurlar və onlara kimya üzrə Nobel mükafatı təqdim olunmuşdur (bu barədə «İzafiliyin qara qutusu» məqaləsində oxumaq mümkündür).

Anticismin ikinci hissəsi “yapışqanlı” uc kimi dəyişkəndir. İmmun sistemin zülalları və bir çox hüceyrələr onunla qarşılıqlı fəaliyyətdə olur. Hüceyrə-faqositlər əlaqənin yaranması zamanı fəallaşır və anticismin yapışdığı zənciri yeyirlər. Komplement sisteminin zülalları anticismin ətrafında kompleks şəklində toplanaraq bakteriyanın qılafını deşir və bununla da onu məhv edirlər. Bütün bunlardan savayı, anticismin “yapışqan” ucunun əlaqələnməsi patogenin zərərsizləşməsinə səbəb ola bilər. Məsələn, anti cisimlər hər hansı bir patogenin toksinlərinə qarşı spesefik olduqları hallarda baş verir. Belə olan halda bloklanma onların zədələnməsi qabiliyyətini yoxa çıxarır.

Doğrudur, sahibinin orqanizmini müdafiə etməyən anticisimləri hasil edən sadə bakteriyalar və virusların törətdikləri bir sıra xəstəliklərin mövcud olduğunu qeyd etmək lazımdır. Bu, ilk növbədə, xroniki gedişatlı infeksiyalara aid olub, onların arasında vərəm, malyariya və QİÇS – infeksiyası mövcuddur.

Patogenə qarşı anticisimlərin meydana çıxması, bir qayda olaraq, tezliklə sağalmanın, onların iştirakı ilə immunitetin nə qədər effektiv şəkildə işə düşməsinin əlamətidir. Xəstəlikdən sonra onlar qanda illər boyu aşkar oluna bilər.  İnsanın nə zamansa bu və ya digər patogenlə qarşılaşdığını təyin edən diaqnostika üsulları məhz buna əsaslanmışdır. Belə ki, bəzi viruslara yoluxma (məsələn, qızılca virusuna) hamiləlik zamanı gələcək ananın dölünə zərər vura bilər. Lakin, əgər qadında virus əleyhinə anticisimlər mövcuddursa, o zaman bu o deməkdir ki, o əvvəllər məxmərəyə yoluxmuş və ən qeyri – mansib anda yenidən yoluxacaqdır.

Hər hansı bir törədici mikrobun əleyhinə adaptiv immunitetin inkişafının təbiətdəki yeganə səbəbi — keçirilmiş xəstəlikdir. Bəşəriyyət orqanizmi guya ki xəstələliyə yoluamasına “inanmağa” məcbur etmək üsulunu kəşf etmişdir, halbuki əslində orqanizm sağlam olmuşdur. Bu üsul xüsusi layihənin həsr edildiyi vaksinasiya adlanır.   

Vaksinlər: xəstəliyin imitasiyası

Biz orqanizmi süni olaraq adapriv immunitetə məcbur etməyi istədiyimiz zaman biz xəstəliyi “süni olaraq” təkrarlamalı və patogenin etdiyi kimi immun sistemi fəallaşdırmalıyıq. Anticisimləri produksiya edən B – limfositlərin fəallaşdırılması üçün iki molekulyar siqnal zəruridir.

Bakteriyaların və ya virusun səthinin fraqmentləri olan – antigenlər ilk siqnal olaraq xidmət göstərirlər. Onlar immun sistemin hüceyərləri, limfa və iltihablı toxumadan ora daxil olmuş qanla limfa düyünlərinə daxil olurlar.

İkinci siqnal — antigenlərin daxil olduqları sahədə başlamış iltihabdır. İltihabın çoxsaylı amilləri (molekulalar) antigenlərin mənbəyinin orqanizm üçün təhlükəli olduğunu göstərirlər. Əgər antigenlər vardırsa, iltihabsa yoxdursa,  o zaman adətən, məsələn, qida komponentlərinə aid olan kimi immunitetin də zülallara aid olması riski meydana çıxır. O zaman iimunizasiya əvəzinə tolerantlıq meydana çıxır. İmmun sistemi bu zülalları təhlükəsiz zülallar kimi qəbul edir və onlara hücum etmir.

Vaksinləri icad edən alimlər qarşısında dayanan ilk sual — antigeni haradan qalmaq olar? sualıdır. İmmun cavabın gücü və davamiyyəti nöqteyi – nəzərindən insanı müdafiə etmək istədiyimiz törədici mikrobla insanı yoluxdurmaqdan asan heç nə yoxdur. Hələ Cennerin kəşfinə və heyvanlarda insan xəstəliklərinin modellərinin meydana çıxmasına qədər həkimlər çiçək xəstəliyinə qarşı münasibətdə məhz belə davranırdılar. Yüzilliklər ərzində bütün dünyada insanlar çiçək xəstəliyindən müdafiə olunmağa can ataraq, sağlam insana peyvənd kimi xəstə insanın çiçək suluğunun möhtaviyyatını vururdular. Bu prosedurla bağlı problemlər açıq - aydındır: xəstəlirin daah yüngül formasının bu cür adlandırılmasına baxmayaraq, peyvənd olunanların təxminən 2% infeksiyadan həlak oldular. Şübhəsiz olaraq, burada bu metod münasib deyildir və artıq alternativ qərarlar mövcuddur.

Antigenlərin mənbəyinə görə vaksinləri bir neçə tiplərə bölürlər. Tərkibinə əsl canlı patogenin daxil olduğu canlı vaksinlər mövcuddur. Onun xəstəlik törətməməsi və immunitetin aktivasiyasına şərait yaratması üçün onu müəyyən üsullar ilə zəiflədirlər (onlar haqqında bir qədər gec bəhs olunacaqdır). Canlı vaksinlərdən savayı, öldürülmüş patogenləri də istifadə etmək mümkündür. İmmun cavab bu zaman zəif olur, lakin bu cür vaksinlər təhlükəsizdir. Və ən nəhayət, ayrı – ayrı fraqmmentlər ilə virusları, bakteriyaları və ya onların toksinlərini də immunizasiya etmək mümkündür. Istifadə olunmuş molekuladan asılı olaraq bu vaksinlər rekombinant (əgər gen mühəndisliyinin kğməyi ilə digər orqanizmlərdə işlənmiş virus və ya bakteriyaların zülallarından ibarətdirsə) və ya anatoksinlər  (əgər toksiki göstəricisi azaldılmış bakteriyaların toksinlərindən ibarətdirsə) adlanırlar.

Son zamanlar vaksinlərin xüsusi sinfi – DNT vaksinlər meydana çıxmışdır. Onlar ümumiyyətlə hazır antigenin orqanizmə vurulmasını nəzərdə tutmur. Onun əvəzinə patogenin zülallarını kodlaşdıran genlərdən ibarət olan DNT fraqmentlərini vururlar. Bu cür zülal immun sistemi üçün hədəfə çevrilir. Bu cür vaksinləri eksperimental olaraq tətbiq edirlər.

 

Vaksinasiya haqqında bəzi əfsanələr

Vaksinlərin növü

Axırıncı

İlk təyyarə

İlk təyyarə

İnsan həmişə güclü atış gücünü dəf etmək üçün cəsarətlə çalışmışdır. Duman və isti havanın müşahidələri insanları dəyişkənliyindən faydalanmağa vadar etdi.

İlk avtomobil

İlk avtomobil

1769-cu ildə fransız mühəndisi Nikola Cunhault üç təkərli heyətin bazasında özüyeriyən bir avtomobil qurdu və ona bir buxar mühərriki quraşdırdı.

Günəş hüceyrələri üçün perovskit

Günəş hüceyrələri üçün perovskit

Yeni bir araşdırma, kövrək perovskit filmlərindəki çatlaqların sıxılma və ya mülayim isitmə ilə asanlıqla sağalacağını, gələcək nəsil günəş

Ganymede haqqında maraqlı faktlar

Ganymede haqqında maraqlı faktlar

Ganymede peyki orbitə çıxan Yupiter Günəş sistemindəki ən böyük kütlədir.

Eynşteynin Uğur Formulu

Eynşteynin Uğur Formulu

Albert Einstein inanılmaz bir iş etikasına sahib idi və buna görə son zamanlarda cəmiyyətə və müasir elmə hamıdan çox üstünlük vermişdir.

Evliliyinizə sehr

Evliliyinizə sehr

Tərəfdaşınızın portfelində bir sevgi qeydini çəkin və ya özünə romantik bir mətn mesajı göndərin.

Daha kiçik tranzistorlar

Daha kiçik tranzistorlar

Bir ölçülü DNT sarmalağına bənzər bir material, bir tranzistorun ölçüsünün məhdudiyyətlərini daha da artıra bilər

Görünməyən obyektləri görmək

Görünməyən obyektləri görmək

Gizli obyektlərin detallı, sürətli görüntüləməsi özünü idarə edən avtomobillərə təhlükələri aşkar etməyə kömək edə bilər

Bürclər haqqda maraqlı faktlar

Bürclər haqqda maraqlı faktlar

ütün bürclərin görünə biləcəyi həqiqi Birinci Dünyada heç bir nöqtə yoxdur.

Primat qrupları

Primat qrupları

Afrika və Asiyada yaşayan meymunlarda, makakalarda, baboonlarda və digər meymunlarda da eyni şeyləri görəcəyik.

Bədənin yağını əritmək

Bədənin yağını əritmək

Yağ səviyyənizi sonda yoxlamaq istərdinizmi? Bəli? Sonra bu dərsi diqqətlə oxuyun. Düstur burada təsvir edilmişdir.

Aya uçmaqla bağlı maraqlı faktlar

Aya uçmaqla bağlı maraqlı faktlar

Həqiqi aya edilən uçuşlar zamanı cəmi 12 nəfər planetimizin peykini ziyarət etdi. Birincisi Neil Armstrong idi və dərhal sonra Buzz Aldrin Aysun

Atomic dance

Atomic dance

Şimal-qərb Universiteti materialları tədqiqatçılarından ibarət bir qrup, atomların nazik 2D materiallarında atomların dinamik

Səudiyyə Ərəbistan

Səudiyyə Ərəbistan: həyat qaydaları

Məncə, Səudiyyə Ərəbistanı sakinlərinin gündəlik həyatı, deyək ki, Yaxın Şərqdəki geosiyasi vəziyyət və Ər-Riyadın İslam ideyalarının

Niyə balığın tərəziyə ehtiyacı var?

Niyə balığın tərəziyə ehtiyacı var?

Tərəzi - Qabıq kimi qalın zireh, balığın yaralanmalarından, qabarmalarından, kəsiklərindən, həmçinin mikroorqanizmlərin nüfuzundan qoruyur.

Vaxt yoxdur - insanın psixoloqiyası

Vaxt yoxdur - insanın psixoloqiyası

Yay tətilinin zirvəsi keçdi, amma başım yenə istirahət haqqında düşünür.Bəzən iş ritminə girmək necə çətin ola bilər və özünüzü yeni nailiyyətlərə ruhlandırın!

Big Bang haqqında maraqlı faktlar

Big Bang. Böyük Partlayış.

Müasir elm hesab edir ki, kainat, təxminən 13. 799. 000. 000 il əvvəl, Böyük Partlayış nəticəsində yaranmışdır.

Beyin ən böyük kompüterdir

Beyin ən böyük kompüterdir

Heç bir otaqda olmusunuz və niyə ora getdiyinizi xatırlayırsınız? Heç bir potensial müştərinin əlini tutmusan, sonra əl sıxışanda adın yaddaşından

Cırtdan planet

Cırtdan planet

Cırtdan planeti zaman-zaman bizə məlum olan bütün cırtdan planetlərin ən böyüyü olan Plutonla müqayisə olunan

 Balestrino çarxı

Balestrino çarxı

Orta əsrlərdə insanlar raket və kənar silahlar hazırlamaqda böyük zirvələrə çatdılar.

Planetimizin ən soyuq yerləri

Planetimizin ən soyuq yerləri

Tez-tez "rəsmi" soyuq dirəyə Yakutiyadakı Oymyakon çökəkliyi deyilir, burada qışda yer səthindəki hava istiliyi mənfi

Monako - maraqlı faktlar

Monako - maraqlı faktlar

Monako Knyazlığı, dünyada yalnız bir dövlətlə sərhədi olan az sayda ölkədən biridir, bu vəziyyətdə Fransa

adam niyə əsniyir

Adam niyə əsniyir

Əsnəmək, geniş açıq ağız və sürətli bir nəfəs ilə dərin bir nəfəs.Əsnəmə təkcə insanlarda deyil, digər məməlilərdə, quşlarda və sürünənlərdə də baş verir.

biznesin

Biznesin 7 aparıcı açarı

Beth Comstock Un dəyişikliklərə məhəbbət bəsləyir və kənar adamları salamlayır.

Ay - maraqlı faktlar

Ay - maraqlı faktlar

Elm adamları hələ ayın necə yaşlandığını bilmir, baxmayaraq ki, onun yaşı təxminən məlumdur.

qədim bitki qidaları

Qədim bitki qidaları

Avstraliyanın ilk bitki qidası - 65.000 il əvvəl erkən populyasiyalar tərəfindən yeyildi - Arnhem Land'ta tərəfindən kəşf

Astronavtlarla bağlı maraqlı faktlar

Astronavtlarla bağlı maraqlı faktlar

Astronavt peşəsi ən təhlükəli hesab olunurdu. Görülən bütün tədbirlərə baxmayaraq, bir çoxu uçuş

Antigua və Barbuda ilə bağlı maraqlı faktlar

Antigua və Barbuda ilə bağlı maraqlı faktlar

Müasir insanların əcdadları eramızdan əvvəl 3-cü minillikdə Antigua və Barbuda'ya yerləşdilər, materikdən ayrıldılar və adalarda yaşayış məskənlərini

Səyahət qadjetləri

Səyahət qadjetləri

Səyahət dünyanın müxtəlifliyini görməyə imkan verən üfüqlərinizi genişləndirir. Yeni sərgüzəştlər axtarışına çıxan təcrübəli turistlər

Vaakuum istifadəsinin tarixi

Vaakuum istifadəsinin tarixi - Tozsoran

İndi bir dəfə "Tozsoranlar" bölməsindəki bir məişət texnikası mağazasında bu əvəzolunmaz evdar qadın köməkçilərinin geniş çeşidli modellərini seçə bilərik.