Kosmos

Marsdakı Qlobal Fırtınalar səmada 50 millik Toz Qüllələrinin yaranmasına səbəb olur

Marsdakı Qlobal Fırtınalar

Marsdakı Qlobal Fırtınalar haqqda bu günki söhbətimizhansılar ki səmada 50 millik toz qüllələrinin yaranmasına səbəb olur

Marsın Toz Fırtınasından əvvəl və sonrakı halı: Nasanın Mars Kəşfiyyat Orbitində (Mars Reconnaissance Orbiter) yerləşən Mars Rəngli Təsviredici (MARCI) 2018-ci ilin Toz Fırtınalarının Marsı necə əhatə etdiyinini göstərir. Bu Qlobal Fırtınalar NASA-nın Opportunity rover (Fürsət kəşfiyyatçısı) - i itirməsinə səbəb oldu. Etimad edilir: NASA / JPL-Caltech / MSSS

Marsda tez-tez toz fırtınaları müşahidə edilir. Lakin təqribən hər 10 ildə bir gözlənilməyən bir şey baş verir. Toz fırtınaları duman şəklində bütün planeti əhatə edir.

Keçən il NASA-nın kosmik donanması Opportunity rover-in missiyasına son qoyan 2018 qlobal toz fırtınasının həyat döngüsünə ətraflı nəzər yetirdi. Alimlər hələ də məlumatları arraşdırarkən, bu iki məqalə bu yaxınlarda fırtınada müşahidə olunan bir fenomenə yeni işıq saldı: Toz qüllələri və ya günəş işığında qızan və havaya yüksələn toz buludları. Toz qüllələri Marsın nazik atmosferində normaldan daha sıx və daha yüksəyə qalxan kütləvi toz buludlarıdır.

 

Bir Mars Toz Qülləsi müşahidə olunur: Bu şəklin mərkəzinin aşağı tərəfindəki sarı-ağ buludlar səthdən on minlərlə mil yuxarı qalxa bilən, cəmlənmiş toz buludları, yəni Toz Qüllələridir. Mavi-ağ hissələr su buxarı buludlarıdır. Bu təsvir Noyabr ayının 30-u, 2010-cu ildə Nasanın Mars Kəşfiyyat Orbiti vasitəsilə çəkilmişdir. Etimad edilir: NASA/JPL-Caltech/MSSS

Qüllə planetin səthində Rhode adası qədər böyük bir ərazidə sürətlə yüksələn toz yığını ilə başlayır. Bir qüllə 2018-ci ildəki qlobal toz fırtınası zamanı göründüyü qədərilə 50 mil (80 kilometr) yüksəkliyə çatdıqda, Nevada qədər geniş ola bilir. Qüllə “çürüdükcə” səthdən 35 mil (56 km) yüksəklidə Birləşmiş Ştatlardan daha böyük bir təbəqə yarada bilər.

Toz qüllələrindəki yeni tapıntılar Kaliforniya, Pasadenada Reaktiv Hərəkət Laboratoriyası agentliyi tərəfindən idarə olunan NASA- nın Mars Tədqiqat Orbitalı aparatı vasitəsilə təmin edildi. Qlobal toz fırtınaları planetin səthini örtsə də, MTO istiliyi hiss edə bilən Mars Climate Sounder aləti ilə dumanı müşahidə edə bilir. Alət xüsusi olaraq toz səviyyəsini ölçmək üçün hazırlanmışdır. Onun məlumatları Mars Context Imager (MARCI) adlanan, orbitdə yerləşən bir kameranın təsvirləri ilə birlikdə, elm adamlarına çoxlu qabarıq toz qüllələrini aşkar etməyə imkan verdi.

Mars suyunu çaylarını necə itirdi? 

Toz qüllələri Marsian ili boyunca müşahidə olunur, buna baxmayaraq MTO 2018 Qlobal Toz Fırtınaları olduğu müddətdə fərqli bir hal müşahidə etdi. Məqalənin aparıcı müəllifi, Virciniyanın Hampton şəhərinin Hampton Universitetindən Nicholas Heavens bildirdi: “Normalda toz 1 yaxud 1 neçə gün içində yenməli idi, lakin Qlobal Fırtına zamanı Toz Qüllələri həftələrlə, davamlı olaraq yenilənirlər”. Bəzi hallarda, bir çox qüllələr üç həftə yarım müddətində belə görülə bilirdi.

Toz fəaliyyət dərəcəsi Heavens və digər elm adamlarını təəccüblənmişdi. Xüsusi olaraq maraqlı olan isə Toz Qüllələrinin digər materiallar üçün  “kosmik lift” rolunu oynayaraq, onları atmosfer boyunca daşıya bilməsi ehtimalı idi. Havadakı toz qızdıqda yuxarıya doğru qaz axımlarını yaradır. Bu axımların tərkibində Marsda bəzən nazik buludlar kimi görünən su buxarı da olur.

Heavens tərəfindən hazırlanan əvvəlki bir məqalə göstərir ki, Marsdakı 2007 Qlobal Toz Fırtınası nəticəsində su molekulları günəş radiasiyasının onları parçalayıb kosmosda itməsinə səbəb ola biləcəyi bir yerə, atmosferin yuxarı təbəqəsinə qalxmışdır. Bu, Qırmızı Planetin milyard illər ərzində göllərini və çaylarını necə itirdiyinə, necə bu gün bir dondurucu səhra halına gəldiyinə dair ipucu ola bilər.

Alimlər Qlobal Toz Fırtınalarına nəyin səbəb olduğunu dəqiqliklə açıqlaya bilmirlər. Onların bu günə kimi apardıqları araşdırmalar əslində çox azdır.

Mars Climate Sounder alimi, JPL-dən David Kass deyir ki, “Qlobal Toz Fırtınaları həqiqətən də normal hal deyil. Bütün planetin havasının aylarla dəyişdiyi Yer kürəsində belə bunun kimi bir hal baş verməyib.”

MRO komandası zaman və daha çox məlumat ilə Qlobal Toz Fırtınalarında yaranan Toz Qüllələrini və onların Qırmızı Planetin atmosferindən suyu necə yoxa çıxardığını daha yaxşı başa düşəcəklərinə ümid edirlər.

 

Вконтакте

Axırıncı

Nə üçün su yanmır?

Nə üçün su yanmır?

Bir qism əşyaları güclü şəkildə qızdıran zaman onlar alışır. Digərləri isə hətta zəid qızma zamanı da yanır. Ümumiyyətlə,

Coronavirus triviası

Coronavirus triviası

2019- 20 koronavirus pandemiyası, 2019-cu ildə koronavirus xəstəliyi ilə əlaqəli hələ də davam edən beynəlxalq sağlamlıq vəziyyətidir.

Leonardo da Vinçi fiziki xüsusiyyəti sayəsində dahi olmuşdur

Leonardo da Vinçi fiziki xüsusiyyəti sayəsində dahi olmuşdur

Yağlı boya ilə çəkilən rəsm əsərlərinin, heykəllərin və şəkillərin təhlili göstərmişdir ki, İntibah dövrünün dühası ola bilsin

dəvələr haqqında Dəvələrin iki növü var

Uşaqlara dəvələr haqqında əyləncəli faktlar

Dəvənin iki növləri arasındakı fərqi öyrənin, dəvələrin tarix boyu insanlar tərəfindən necə istifadə edildiyi, sürətlənə biləcəyi və

kosmik səyahətə

Hər kəsi kosmik səyahətə göndərməyə hazır olan şirkətlər

Bu gün hər kəsi kosmosa səyahətə göndərmək daha real olub. Qeyd etmək lazımdır ki, planetlər arası turlar – çox bahalı zövqdür,

Mobil oyunların faydası

Mobil oyunların faydası

Mobil oyunlar oynamaq çox yayğındır. Dünyadakı insanların hər üçündən biri mobil oyunçulardır. Mobil oyunlar dünya

Güclü qalmaq üçün tövsiyələr  Emosional

Güclü qalmaq üçün tövsiyələr

Çətin şəraitdə bir çox insanların duyğuları partlayır. Çox vaxt əziyyət çəkirlər və özlərini idarə edə bilmirlər.

Elektron kontakt linzalar

Elektron kontakt linzalar

Bunu dəfələrlə filmlərdə görmüşük; kiminsə gözünün qabağından heç bir monitora ehtiyac olmadan çoxlu miqdarda ötüb-keçən

Amerikanın ən gənc sahibkarların təcrübələriylə tanış olun.

Gənc sahibkarların biznes təcrübələri

Sahibkarlıq istedadı və ilhamı yaş tanımır. Bəzi istedadlı gənc təşəbbüskarların lotereya bileti almaq və ya sürücülük vəsiqəsi

Tarixin ən böyük moda sahibkarları Ralf Lauren Phil Knight Levi Strauss

Tarixin ən böyük moda sahibkarları

Ralf Lauren dedikdə ağıla dəbdəbəli lüks həyat yaşayan amerikalı gəlir. Nyu-Yorkda doğulan modelyerin istədiyi də məhz bu idi.

ufo