Tibb

Yolxucu parotitə necə yoluxurlar

Yolxucu parotitə necə yoluxurlar

Yolxucu parotitə necə yoluxurlar və bu nə üçün təhlükəli ola bilər?


Daha çox 5–9 yaşlı uşaqlar xəstələnirlər, belə ki, bu yaşda onlar çoxdan ananın anticisimlərini müdafiə etmirlər və onlar kollektivlərdə yerləşərək, infeksiyalar daha asanlıqla yayılır. Xəstəlik əlamətsiz və klinik kəskin formada baş verə bilər. 30–50% hallarda infeksiya əlamətsiz şəkildə baş verir və ya KRVİ xatırlanan zəif əlamətlər ilə müşayiət olunur. Xəstəliyin manifest formasının klassik təzahürü - parotitdir.

Xəstəliyin tipik gedişatı növbəti şəkildə görünür. İnkubasiya dövrü orta hesabla  16–18 sutka təşkil edir. Daha sonra KRVİ əlamətləri ilə prodromal dövr başlanır: baş və əzələ ağrıları, ümumi halsızlıq narahat edir, bədənin hərarəti bir qədər artır. Təqribən 24–48 saatdan sonra «xanazır» meydana çıxır: qulaqyanı tüpürcək vəzisi— bir tərəfdən və ya hər iki tərəfdən böyüyür. Hadisələrin əlverişli inkişafı zamanı insan təqribən bir həftədən sonra sağalır.

Lakin Yolxucu parotit xayalığın iltihabı (orxitlə), beyin qılafının iltihabı (meningit), baş beynin iltihabı (mastit), yumurtalıqların iltihabı (ooforit), mədəaltı vəzinin iltihabı (pankreatit) ilə ağırlaşa bilər, eləcə də, karlıq yarada bilər. Uşaqlarda infeksiyalar daha asan keçir, və adətən, parotitlə məhdudlaşır. Yetkin yaşlı insanlarda daha çox orxit, ensefalit, və ümumilikdə, ağır əlamətlər meydana çıxır. Digər fəsadlar nadir hallarda rast gəlinir.

Hədəf – orqanlarda, tüpürcək vəzisində və ya yumurtalıqda iltihabın necə inkişaf etdiyi – hələdə də məlum deyildir. Müasir təsəvvürlərə müvafiq olaraq virus əsasən interstisiyaları – orqanın birləşdirici toxumalı “karkası” zədələyir.  Axacaqların bloklanmasına gətirib çıxaran xayanın və qulaqaltı tüpürcək vəzilərinin periduktal hüceyrələrinin dağılmasına, eləcə də, immun hüceyrələrin toxumalarının ilfiltrasiyasına vacib patogenetik rolu ayırırlar.

İlk baxışdan parotit bir o qədər də qorxulu deyildir. Bir qayda olaraq, özünü müalicə edən infeksiya asanlıqla keçir və hər hansı bir nəticələrə gətirib çıxarmır. Bəs peyvənd nə üçün lazımdır? Bəlkə, xəstəliyə bir dəfə yoluxaraq daha davamlı, ömürlür immunitet əldə edək?

Bu suallara Ümümdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) ekspert mütəxəssislərini təqdim edən rəqəmlər ilə cavab verir.

1 - 10 000 xəstədən biri fəsadlardan vəfat edir.

2 - 10 000 xəstədən 2-30 nəfərdə  ensefalit inkişaf edərək, ölümə, iflicə, epileptik tutma hallarına, hidrosefaliyaya, digər davamlı  nevroloji pozğunluqlara gətirib çıxara bilər.

3 - 100 000 xəstələrdən beşində karlıq meydana çıxır. Parotit — uşaqlarda karlığın daha geniş yayılmış səbəblərindən biridir.

4 - Əgər gələcək ana hamiləliyin ilk 12 həftəsi ərzində parotitə yoluxmuşdursa, o zaman 25% onda uşaq salma baş verəcəkdir.

5 - 4% xəstələrdə pankreatit inkişaf edir – mədəaltı vəzinin iltihabıdır. Çox güman ki, şəkərli diabetin inkişafı ilə onun vəziyyəti arasında əlaqə mövcuddur.


Bir çoxları xanazır xəstəliyinin xayaların iltihabına və sonsuzluğa səbəb olmasını bildikləri üçün Yolxucu parotitdən qorxurlar. Lakin bu əsas problem deyildir. Bəli, yetkin yaşlı kişi cinsinə mənsub olan xəstələrin təqribən 20–25% - də orxit inkişaf edir. Lakin, parotitin reproduktiv funksiyanın davamlı olaraq itirilməsinə gətirib çıxaran dəlil – sübutlar mövcud deyildir. Risklər mövcuddur, lakin onlar böyük deyildir.

Yolxucu parotitin fəsadlarının və əsas təzahürlərinin tezliyi 1 saylı cədvəldə təqdim olunmuşdur.

 

Cədvəl 1. Yolxucu parotitin fəsadlarının və əsas təzahürlərinin tezliyi

Əlamət/Fəsad

Tezlik

Parotit

50–70% 

Birtərəfli orxit (cinsi yetişkənlik dövründən sonra xəstələrdə)

20–50% 

İkitərəfli orxit (cinsi yetişkənlik dövründə xəstələrdə)

10% 

Orxit zamanı fertilliyin (nəsil artırmaq qabiliyyətinin) pozulması

13% 
tam sterilliyə nadir hallarda rast gəlinir

Ensefalit

10000 xəstədən 2–30
 1 000
xəstədən  5

Aseptik meningit

10% 

Neyrosensor karlıq (eşitmə sinirinin nevritinin nəticəsi)

100 000 xəstələrdən 0,5–5
İkitərəfli karlıq — 20% hallarda Eşitmə qabiliyyətinin müvəqqəti olaraq pozulması — 4% 

Pankreatit

4–5% 

Niokardit (ürək əzələsinin iltihabı əksər hallarda əlamətsiz keçir)

15%

Hamiləliyin ilk üçaylığında qadının xəstələnməsi zamanı dölün itirilməsi riski

25–27% 

Cinsi yetişlənlik dövründə qadınlarda xoşxassəli ooforit (yumurtalıqların iltihabı)

5%
fertilliyə təsiri qeydə alınmamışdır 

 

Yoluxucu parotit

Yoluxucu parotit virusu haqqında

Yolxucu parotit. Vaksinasiya.

Yolxucu parotit. Vaksinasiya. Təhlükəsizlik.

Yoluxucu parotit məğlub olmur

Axırıncı

kosmik səyahətə

Hər kəsi kosmik səyahətə göndərməyə hazır olan şirkətlər

Bu gün hər kəsi kosmosa səyahətə göndərmək daha real olub. Qeyd etmək lazımdır ki, planetlər arası turlar – çox bahalı zövqdür,

Mobil oyunların faydası

Mobil oyunların faydası

Mobil oyunlar oynamaq çox yayğındır. Dünyadakı insanların hər üçündən biri mobil oyunçulardır. Mobil oyunlar dünya

Güclü qalmaq üçün tövsiyələr

Güclü qalmaq üçün tövsiyələr

Çətin şəraitdə bir çox insanların duyğuları partlayır. Çox vaxt əziyyət çəkirlər və özlərini idarə edə bilmirlər.

Elektron kontakt linzalar

Elektron kontakt linzalar

Bunu dəfələrlə filmlərdə görmüşük; kiminsə gözünün qabağından heç bir monitora ehtiyac olmadan çoxlu miqdarda ötüb-keçən

Gənc sahibkarlar

Gənc sahibkarların biznes təcrübələri

Sahibkarlıq istedadı və ilhamı yaş tanımır. Bəzi istedadlı gənc təşəbbüskarların lotereya bileti almaq və ya sürücülük vəsiqəsi

moda

Tarixin ən böyük moda sahibkarları

Ralf Lauren dedikdə ağıla dəbdəbəli lüks həyat yaşayan amerikalı gəlir. Nyu-Yorkda doğulan modelyerin istədiyi də məhz bu idi.

Sümüklər danışa bilsəydi

Sümüklər danışa bilsəydi

Dil nitq insanları digər heyvanlardan ayıran bir və əsas əlamətlərdən biridir. Sözlər bizə mürəkkəb fikirləri çatdırmaq

Leonardo da Viçi

Leonardo da Viçi fiziki xüsusiyyəti sayəsində dahi olmuşdur

Yağlı boya ilə çəkilən rəsm əsərlərinin, heykəllərin və şəkillərin təhlili göstərmişdir ki, İntibah dövrünün dühası ola bilsin

Lesoto haqqında maraqlı faktlar

Lesoto haqqında maraqlı faktlar

Afrikanın yalnız üç ölkəsində monarxiya sistemi var və Lesoto da onlardan biridir. Digər ikisi isə Esvatini və

İsrail haqqında maraqlı faktlar

İsrail haqqında maraqlı faktlar

İsraildə rus dilini eşidə biləcəyiniz bir çox yer var. Buradakı rəsmi dil yalnız İvrit dilidir və ərəb əhalisinin çox

'Lazer' nə deməkdir?

'Lazer' nə deməkdir?

Elektromaqnit şüalanmasının stimullaşdırılmış emissiyasına əsaslanan optik gücləndirmə prosesi ilə işıq yayan lazerin,

Steve Jobs

Steve Jobs haqqında bilmədiyiniz 10 şey

Apple şirkətinin sədri və baş icraçı direktoru, Steve Wozniak və Ronald Wayne ilə birlikdə şirkəti quran amerikalı sahibkar, marketoloq və

Diş həkimliyin tarixi

Diş həkimliyin tarixi

Diş həkiminə getmək, təsəvvür etdiyinizdən daha uzun bir tarixə malikdir. Tədqiqatçılar bu yaxınlarda aşkar edilmiş

Qandi

Qandinin özünü dərk etmə sirləri

Mohandus K. Qandi Hindistanın azadlığı üçün mübarizə aparmışdır. O, mərhəmətli və zorakılığa qarşı olanlardan biri idi.

'Google' adı necə yaranıb?

'Google' adı necə yaranıb?

Larry Page və Sergey Brin Stanford Universitetində Ph.D. tələbələri ikən hal-hazırda internetlə əlaqəli xidmətlər və